تفاوت گواهی ATEX و IECEx در تجهیزات ضدانفجار صنعتی چیست؟
تعریف روشن
ATEX و IECEx هر دو نظام گواهی ایمنی برای تجهیزات برقی و مکانیکی هستند که در محیط های دارای احتمال وجود جو قابل انفجار به کار می روند؛ یعنی جاهایی که گاز، بخار، مه یا گرد و غبار قابل احتراق ممکن است جرقه بزند. ATEX که از عبارت فرانسوی «اتمسفر اکسپلوزیبل» گرفته شده، یک چارچوب قانونی اتحادیه اروپا است که به سال ۱۹۹۴ برمی گردد و اکنون از طریق دستورالعمل ۲۰۱۴/۳۴/EU اجرا می شود. IECEx یک نظام گواهی بین المللی داوطلبانه است که در سال ۱۹۹۶ توسط کمیسیون بین المللی الکتروتکنیک (IEC) ایجاد شد تا یک گواهی واحد برای تجهیزات فراهم کند که در چند کشور مختلف قابل پذیرش باشد و نیاز به آزمایش جداگانه در هر کشور را کاهش دهد.
اجزا و مکانیزم
هر دو نظام، محل های خطرناک را بر اساس احتمال وجود جو قابل انفجار به مناطق تقسیم می کنند. برای گاز و بخار، منطقه صفر یعنی جو قابل انفجار به طور پیوسته یا طولانی حضور دارد، منطقه یک یعنی این حالت ممکن است گاهی در کارکرد عادی رخ دهد، و منطقه دو یعنی این حالت بعید است و در صورت وقوع کوتاه مدت خواهد بود. برای گرد و غبار قابل احتراق، همین سه سطح با شماره های ۲۰، ۲۱ و ۲۲ تعریف می شود. تجهیزاتی که برای یک منطقه خاص در نظر گرفته می شوند، باید رده حفاظتی متناظر را داشته باشند تا تایید شود که نمی توانند منبع جرقه در آن محیط باشند.
کاربردها
این استانداردها هر تاسیساتی را که با گاز، بخار یا گرد و غبار قابل احتراق سروکار دارد در برمی گیرند؛ به طور مشخص صنایع بالادستی و پالایشی نفت و گاز، مجتمع های پتروشیمی، سکوهای فراساحل، انبارهای غلات و آسیاب آرد، تولید داروسازی، و عملیات مرتبط با رنگ و حلال. دامنه تجهیزات از موتورها و چراغ های روشنایی تا ابزار دقیق، جعبه تقسیم و دستگاه های قابل حمل در محل را شامل می شود.
تفاوت با مفاهیم مشابه
ATEX یک الزام قانونی لازم الاجرا در اتحادیه اروپاست: طبق دستورالعمل ۲۰۱۴/۳۴/EU، تجهیزاتی که برای محیط های دارای جو قابل انفجار وارد بازار اتحادیه اروپا می شوند باید فرایند ارزیابی انطباق را طی کنند، و فقط یک «نهاد اعلام شده» تعیین شده توسط اتحادیه اروپا (که در پایگاه داده NANDO کمیسیون اروپا فهرست شده) می تواند گواهی انطباق برای محصولات هماهنگ شده صادر کند؛ اجرای این دستورالعمل بر عهده مقامات ملی هر کشور عضو است. در مقابل، IECEx در هیچ کشوری قانون نیست؛ یک نظام بین المللی داوطلبانه است که توسط کمیسیون بین المللی الکتروتکنیک اداره می شود. خود IECEx تجهیزات را آزمایش نمی کند، بلکه نهادهای گواهی مستقل را تایید صلاحیت می کند که از یک مجموعه قوانین استاندارد واحد پیروی می کنند؛ به همین دلیل محصولی که یک بار تحت IECEx آزمایش شده، در چند کشور عضو مختلف بدون نیاز به آزمایش مجدد قابل پذیرش است. در عمل، سازنده ای که قصد فروش به اتحادیه اروپا را دارد، صرف نظر از هر گواهی IECEx که ممکن است داشته باشد، همچنان به گواهی ATEX از یک نهاد اعلام شده نیاز دارد، چون IECEx به تنهایی الزام قانونی نشان گذاری اتحادیه اروپا را برآورده نمی کند.
مزایا و محدودیت ها
نقطه قوت ATEX، وضوح قانونی درون اتحادیه اروپاست؛ رعایت آن اختیاری نیست و گواهی نهاد اعلام شده در پایگاه NANDO برای تنظیم گرها و بیمه گرهای اروپایی کاملا روشن است. محدودیت آن این است که خارج از اتحادیه اروپا هیچ جایگاه قانونی ندارد. نقطه قوت IECEx این است که یک گواهی واحد، صادرشده توسط یک نهاد تاییدصلاحیت شده IECEx، در بسیاری از کشورهای عضو این نظام پذیرفته می شود و هزینه آزمایش تکراری را کاهش می دهد. محدودیت آن این است که پذیرش IECEx به قبول این نظام توسط کشور مقصد بستگی دارد، و برخی کشورها همچنان الزامات ملی اضافی خودشان را روی یک گواهی IECEx می گذارند.
موارد استفاده
خریداری که برای یک پالایشگاه اروپایی به دنبال چراغ یا موتور ضدانفجار است، حداقل به تجهیزات دارای گواهی ATEX از یک نهاد اعلام شده نیاز دارد. خریداری که همان دسته تجهیزات را برای پروژه ای خارج از اتحادیه اروپا، مانند تاسیسات نفت، گاز یا پتروشیمی ایران، تامین می کند، باید گواهی IECEx را بررسی کند و از تنظیم گر یا مشاور فنی پروژه استعلام بگیرد که آیا الزام ملی اضافی ای هم روی آن اعمال می شود یا نه؛ این نکته برای خریداران و پیمانکاران صنایع بالادستی و پتروشیمی ایران که تجهیزات ضدانفجار وارداتی خریداری می کنند، مستقیما قابل استفاده است.
